Cơn sốt IPO năng lượng cho thấy mặt sau của cuộc cách mạng AI

Một nghịch lý đang xuất hiện phía sau cơn sốt AI. Những công ty được nhắc đến nhiều nhất vẫn là các hãng thiết kế chip, xây mô hình AI hoặc vận hành những trung tâm dữ liệu khổng lồ. Nhưng khi các nhà đầu tư nhìn xa hơn một bước, họ bắt đầu nhận ra rằng có một thứ tất cả những doanh nghiệp đó đều cần trước khi tạo ra doanh thu: điện.

Điều này đang thay đổi dòng tiền trên thị trường vốn.

Trong nửa đầu năm, các công ty năng lượng huy động 12,6 tỷ USD thông qua IPO, mức cao nhất trong một nửa đầu năm từng được ghi nhận và cũng là mức cao nhất kể từ đỉnh bong bóng dotcom cuối năm 1999. Con số này thậm chí cao gần gấp ba lần tổng số 4,3 tỷ USD mà các công ty năng lượng huy động được trong cả năm 2025.

Đây không đơn thuần là một câu chuyện về ngành điện. Nó là dấu hiệu cho thấy nhà đầu tư đang đi xuống một tầng sâu hơn của nền kinh tế AI.

Ban đầu, thị trường mua cổ phiếu AI trực tiếp. Sau đó, họ mua những doanh nghiệp cung cấp thiết bị cho AI. Bây giờ, câu hỏi trở nên cơ bản hơn: muốn xây thêm hàng triệu GPU và trung tâm dữ liệu, lấy điện ở đâu?

Đó chính là nơi câu chuyện IPO năng lượng bắt đầu.

Một trung tâm dữ liệu tập trung vào AI điển hình có thể tiêu thụ khoảng 876.000 MWh điện mỗi năm. Quy mô này tương đương mức sử dụng điện của một thành phố như Glasgow hoặc Salt Lake City. Trong khi đó, nhu cầu điện của Mỹ được dự báo tăng 39% từ năm 2026 đến 2035, phần lớn nhờ sự mở rộng nhanh chóng của các trung tâm dữ liệu.

AI vì thế không chỉ là câu chuyện về phần mềm.

Nó đang trở thành một bài toán vật lý.

Bạn có thể huấn luyện một mô hình trên máy chủ, nhưng máy chủ phải được đặt trong một trung tâm dữ liệu. Trung tâm dữ liệu phải được làm mát. Các máy chủ phải có điện liên tục. Điện phải đi qua máy biến áp, thiết bị đóng cắt, hệ thống phân phối và lưới điện. Nếu lưới không đủ công suất hoặc phải chờ nhiều năm để có thiết bị, tốc độ mở rộng AI sẽ bị giới hạn bởi hạ tầng chứ không phải bởi thuật toán.

Đây là lý do dòng tiền đang dịch chuyển.

Những gì thị trường gọi là “picks and shovels” của AI đang mở rộng. Không chỉ còn GPU hay chip mạng. Danh sách này giờ bao gồm thiết bị điện, máy phát điện, nhà máy điện hạt nhân, địa nhiệt, hệ thống truyền tải và nhiều công nghệ cung cấp năng lượng khác.

Một ví dụ rất rõ là Forgent Power Solutions.

Doanh nghiệp này thiết kế và sản xuất thiết bị phân phối điện được sử dụng trong các trung tâm dữ liệu. Khi nhu cầu AI tăng lên, thị trường không chỉ cần thêm máy chủ. Nó cần thêm máy biến áp và thiết bị đóng cắt để đưa lượng điện khổng lồ đến đúng nơi.

Forgent huy động 1,7 tỷ USD trong đợt IPO tháng 2.

Điểm đáng chú ý nằm ở chỗ công ty không cần phải phát minh ra một mô hình AI mới. Nó chỉ cần đứng ở vị trí mà mọi trung tâm dữ liệu mới đều phải đi qua.

Đây là một bài học quan trọng về kinh tế hạ tầng.

Trong một cơn sốt công nghệ, phần hấp dẫn nhất thường nằm ở sản phẩm cuối cùng. Nhưng phần có khả năng hưởng lợi bền vững đôi khi lại nằm ở những thứ ít hào nhoáng hơn. Trong cơn sốt đào vàng, người bán công cụ có thể hưởng lợi từ việc có rất nhiều người cùng đào. Trong cơn sốt AI, “công cụ” đang chuyển thành điện, thiết bị điện và năng lực phát điện.

Dòng tiền cũng đang tìm kiếm những lựa chọn như vậy vì định giá.

Theo dữ liệu Bloomberg được bài viết dẫn lại, ngành năng lượng giao dịch ở mức khoảng 18 lần lợi nhuận, trong khi ngành công nghệ thông tin ở mức khoảng 40 lần. Điều đó tạo ra một câu chuyện khá hấp dẫn đối với nhà đầu tư: nếu AI tiếp tục thúc đẩy nhu cầu điện, những doanh nghiệp cung cấp năng lượng có thể hưởng lợi mà không cần được định giá giống một công ty công nghệ tăng trưởng cao.

Nhưng thị trường không chỉ mua các doanh nghiệp năng lượng truyền thống.

Một số dự án có tính thử nghiệm cao cũng đang tìm được nguồn vốn công khai.

Fervo, công ty phát triển địa nhiệt thế hệ mới, huy động gần 2,2 tỷ USD khi lên sàn vào tháng 5. Công nghệ của công ty sử dụng các phương pháp khoan vốn quen thuộc trong ngành dầu khí để tạo ra các giếng ngầm và khai thác nhiệt dưới lòng đất.

Fervo dự kiến chi 1,2 tỷ USD trong năm tiếp theo để phát triển nhà máy điện tại Utah.

Điều này cho thấy thị trường vốn đang chấp nhận một mức độ rủi ro cao hơn khi câu chuyện AI làm thay đổi kỳ vọng về nhu cầu điện trong tương lai.

Điện hạt nhân cũng nằm trong dòng chảy đó.

Innio, nhà sản xuất động cơ khí của Đức, huy động gần 2,8 tỷ USD trong đợt IPO tháng 6. Một phần sức hấp dẫn đến từ một thực tế rất thực dụng: nếu lưới điện không thể cung cấp đủ công suất cho trung tâm dữ liệu, doanh nghiệp có thể tìm cách phát điện ngay tại chỗ.

Đây là sự thay đổi đáng chú ý.

Trong nhiều thập kỷ, trung tâm dữ liệu được xây dựng dựa trên giả định rằng lưới điện sẽ cung cấp năng lượng. Trong thời đại AI, một số dự án lại đang phải tính đến việc tự tạo nguồn điện vì tốc độ mở rộng của trung tâm dữ liệu nhanh hơn khả năng mở rộng của lưới.

Từ góc nhìn doanh nghiệp, điều này tạo ra một thị trường mới.

Không phải mọi công ty đều cần xây nhà máy điện. Nhưng ngày càng nhiều doanh nghiệp có thể cần suy nghĩ về điện giống như cách họ suy nghĩ về đất đai, mạng viễn thông hoặc năng lực máy chủ: đó là một yếu tố chiến lược quyết định khả năng mở rộng.

Và đây cũng là lý do các quỹ đầu tư bắt đầu tạo ra sản phẩm riêng cho xu hướng này. Một nhà cung cấp ETF đã đưa ra quỹ tập trung vào “power infrastructure”, bao gồm phát điện, lưới điện và hạ tầng điện khí hóa.

Nếu nhìn toàn bộ chuỗi giá trị, bức tranh trở nên rõ ràng hơn.

Ở đầu chuỗi là các công ty AI và nhà vận hành trung tâm dữ liệu. Phía dưới là GPU, mạng, máy chủ và hệ thống lưu trữ. Sau đó là thiết bị điện, máy biến áp, switchgear và hệ thống phân phối. Xa hơn nữa là nguồn phát điện.

Mỗi tầng đều có thể trở thành một cách khác nhau để đặt cược vào cùng một xu hướng.

Nhưng đây chính là nơi nhà đầu tư phải cẩn thận.

IPO tăng mạnh không có nghĩa mọi doanh nghiệp liên quan đến AI đều tạo ra giá trị.

Gần hai phần ba các công ty năng lượng lên sàn trong năm nay và năm trước đang giao dịch dưới giá IPO. Tỷ lệ này cao hơn đáng kể so với mức chưa đến 40% đối với IPO trên toàn thị trường.

Một số trường hợp rất đáng chú ý.

X-energy, công ty phát triển lò phản ứng hạt nhân module nhỏ và nhận được sự hậu thuẫn từ Amazon, hiện thấp hơn 33% so với mức giá IPO 23 USD. ERock, nhà sản xuất máy phát điện khí, giảm 42% kể từ khi lên sàn. Fermi, một công ty năng lượng phục vụ trung tâm dữ liệu, giảm 68% kể từ thời điểm chào bán.

Deep Fission, doanh nghiệp thiết kế lò phản ứng hạt nhân đặt dưới lòng đất ở độ sâu khoảng một dặm, chỉ huy động được 40 triệu USD trong tháng 6, thấp hơn 73% so với mục tiêu ban đầu. Cổ phiếu cũng giảm 33% sau khi lên sàn.

Đây là phần mà câu chuyện AI và năng lượng trở nên phức tạp.

Nhu cầu điện có thể tăng thật. Nhưng không phải công nghệ nào được kỳ vọng cung cấp điện cho AI cũng đã chứng minh được khả năng thương mại.

Nhà đầu tư có thể rất hào hứng với một công nghệ mới, nhưng một nhà máy điện vẫn phải được xây dựng. Giấy phép vẫn phải được cấp. Thiết bị vẫn phải được sản xuất. Vốn vẫn phải được giải ngân. Và cuối cùng, điện phải được tạo ra với chi phí đủ cạnh tranh.

Một ý tưởng tốt không đồng nghĩa với một doanh nghiệp tốt.

Đó cũng là lý do những công ty đã có hoạt động kinh doanh thực tế có thể có lợi thế hơn các dự án vẫn đang ở giai đoạn thử nghiệm. Khi thị trường chuyển từ câu chuyện sang dòng tiền, khả năng chứng minh doanh thu, khách hàng và khả năng triển khai sẽ trở nên quan trọng hơn.

Điều này đặc biệt đáng chú ý đối với các doanh nghiệp Việt Nam.

Việt Nam không có quy mô trung tâm dữ liệu như Mỹ, nhưng nếu AI tiếp tục mở rộng, nhu cầu điện cho cloud, data center, AI training, inference và các dịch vụ số sẽ tăng theo. Điều đó khiến bài toán năng lượng không còn chỉ thuộc về các tập đoàn điện lực.

Các nhà phát triển trung tâm dữ liệu, khu công nghiệp, doanh nghiệp cloud và nhà cung cấp hạ tầng số sẽ phải tính đến nguồn điện ổn định ngay từ giai đoạn thiết kế.

Với doanh nghiệp công nghệ, bài học còn rộng hơn.

Nếu xây một hệ thống AI có khả năng tăng trưởng nhanh, đừng chỉ tính chi phí GPU hoặc API. Hãy tính toàn bộ chi phí hạ tầng phía sau nó. Khi inference tăng hàng chục lần, năng lượng, làm mát, máy chủ và kết nối cũng tăng theo.

Doanh nghiệp Việt Nam cũng nên quan sát những lớp hạ tầng ít được chú ý hơn. Thiết bị điện cho data center, hệ thống làm mát, UPS, máy phát điện, lưu trữ năng lượng, quản lý tải và phần mềm tối ưu tiêu thụ điện có thể trở thành những thị trường đáng kể khi AI đi từ thử nghiệm sang vận hành quy mô lớn.

Cuối cùng, câu chuyện IPO năng lượng không nói rằng AI sẽ cứu mọi công ty điện.

Nó nói một điều quan trọng hơn.

AI đang kéo công nghệ xuống thế giới vật lý.

Trong vài năm qua, phần lớn cuộc tranh luận xoay quanh việc mô hình nào thông minh hơn, GPU nào nhanh hơn hay công ty AI nào có lợi thế lớn nhất. Nhưng khi hàng nghìn trung tâm dữ liệu cùng được xây dựng, câu hỏi chuyển sang một thứ cơ bản hơn: có đủ điện để vận hành chúng hay không?

Đó là lúc hạ tầng trở thành chiến lược.

Và nếu năm 2026 thực sự được nhớ đến như một năm tài trợ cho hạ tầng của cuộc cách mạng AI, thì những người hưởng lợi không nhất thiết phải là những cái tên đứng trên sân khấu AI.

Có thể họ đang đứng trong nhà máy sản xuất máy biến áp.

Có thể họ đang khoan xuống lòng đất để tìm nhiệt.

Có thể họ đang xây lò phản ứng hạt nhân.

Hoặc đơn giản hơn, họ đang bán thiết bị giúp đưa điện đến nơi những cỗ máy AI đang hoạt động.

AI cần trí tuệ để chạy.

Nhưng trước hết, nó cần điện.

Và thị trường vốn dường như vừa bắt đầu định giá lại sự thật rất đơn giản đó.

Từ khóa SEO: AI năng lượng, IPO năng lượng, hạ tầng AI, trung tâm dữ liệu, điện cho AI, data center, điện hạt nhân, địa nhiệt, lưới điện Mỹ, AI infrastructure, đầu tư năng lượng, IPO 2026, máy biến áp, điện trung tâm dữ liệu, hạ tầng điện